Inne komentarze metodologiczne
Materiały
Przygotowaliśmy dla Państwa do pobrania następujące komentarze metodologiczne w postaci plików PDF:Czy wyniki badań jakościowych odnoszą się tylko do ich uczestników?
Przystępując do przedstawiania koncepcji lub wyników badań jakościowych, badacze często nadmieniają, że ich wyniki nie mogą być traktowane jako "reprezentatywne w sensie statystycznym". Źródłem tego nawyku może być pragnienie pozyskania zaufania odbiorców lub chęć zapobieżenia ewentualnej nieadekwatnej krytyce ze strony niektórych z nich.
Znacznie rzadziej rozważany jest problem: skoro badania jakościowe nie są "reprezentatywne w sensie statystycznym", to czy mamy podstawy, które pozwalają przyjąć, że również tego typu badania mogą dostarczyć wyników odnoszących się nie tylko do zbadanej grupy respondentów? Dodajmy, że w przypadku badań jakościowych grupa ta zazwyczaj jest nieliczna.
Nasza twierdząca odpowiedź na pytanie o możliwość uzyskiwania dzięki badaniom jakościowym wyników wykraczających poza zbadaną grupę opiera się na trudnym do podważenia twierdzeniu, że społeczeństwa nie można rozpatrywać wyłącznie jako zbioru jednostek, a jego trafne ujęcie wymaga skoncentrowania uwagi na strukturze społecznej. Wywiady jakościowe z kilkunastoma lub kilkudziesięcioma badanymi mają szansę wzbogacić wiedzę na temat strukturalnych uwarunkowań, pod wpływem których znajduje się znacznie szersza populacja osób zajmujących podobne do respondentów pozycje w strukturze społecznej.
O ile zatem "reprezentatywność w sensie statystycznym" może odnosić się równie dobrze do jednostek każdego rodzaju (w podręcznikach do statystyki podobnie często pojawiają się przykłady dotyczące ludzi, świetlówek i jajek), o tyle możliwość znaczącego poszerzania wiedzy poprzez prowadzenie badań jakościowych wiąże się ściśle z faktem, że dotyczą one uczestniczących w społeczeństwie ludzi.
Oczywiście nie znaczy to, że ignorowanie uwarunkowań strukturalnych i sprowadzanie społeczeństwa do zbioru jednostek przynosi dobre rezultaty w przypadku badań ilościowych; jest wręcz przeciwnie. Uważamy, że pod tym względem badania ilościowe oraz jakościowe nie stanowią opozycji.